زهرا نجاتی‌مجد، در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»، به شرایط متفاوت برگزاری امتحانات نهایی دانش‌آموزان پایه دوازدهم اظهار کرد: امسال دانش‌آموزان در یکی از پیچیده‌ترین و پرتنش‌ترین دوره‌های تحصیلی خود قرار گرفتند؛ دوره‌ای که همزمانی فشار امتحانات با شرایط ناشی از جنگ، اضطراب‌های اجتماعی و تعویق برنامه‌های آموزشی، وضعیت روحی بسیاری از آنان را تحت تأثیر قرار داد.

وی با بیان اینکه نباید عملکرد دانش‌آموزان را صرفاً از دریچه نمره و نتیجه آزمون ارزیابی کرد، افزود: وقتی از نظام آموزشی سخن می‌گوییم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که دانش‌آموز پیش از آنکه یک داوطلب امتحان باشد، یک انسان است؛ انسانی که ممکن است شب قبل از امتحان را با نگرانی، اضطراب، بی‌خوابی و اخبار ناگوار سپری کرده باشد و طبیعی است که در چنین شرایطی توان ذهنی او با روزهای عادی تفاوت داشته باشد.

کارشناس سواد رسانه‌ای با اشاره به تعویق امتحانات نهایی و انتقال آن به روزهای گرم تابستان گفت: این تغییر، تنها جابه‌جایی چند تاریخ در تقویم آموزشی نبود، بلکه به معنای طولانی‌تر شدن دوره استرس، نگرانی و بلاتکلیفی دانش‌آموزان بود. بسیاری از آنان به جای آنکه پس از پایان سال تحصیلی به آرامش نسبی برسند، یک ماه دیگر در انتظار امتحانات باقی ماندند و این موضوع فشار روانی آنان را به شکل قابل توجهی افزایش داد.

نجاتی‌مجد ادامه داد: دانش‌آموزان امسال علاوه بر دغدغه‌های معمول امتحانات، با اخبار نگران‌کننده، فضای پرالتهاب اجتماعی و نگرانی‌های ناشی از شرایط جنگی نیز روبه‌رو بودند. این مسائل بر تمرکز، حافظه، قدرت تصمیم‌گیری و حتی توان پاسخگویی آنان در جلسه امتحان تأثیر مستقیم گذاشته است.

وی با اشاره به افزایش برگه‌های سفید در برخی امتحانات نهایی تصریح کرد: نباید تصور کنیم هر دانش‌آموزی که برگه سفید تحویل داده، مطالعه نکرده یا درس نخوانده است. در بسیاری از موارد، دانش‌آموز توان پاسخ دادن را از دست داده است. فشارهای روانی گاهی آن‌چنان بر ذهن انسان غلبه می‌کند که حتی دانسته‌های قبلی نیز قابل بازیابی نیست و فرد دچار نوعی ناتوانی موقت در عملکرد شناختی می‌شود.

این کارشناس جامعه‌شناسی تأکید کرد: برگه سفید، در بسیاری از موارد، یک پیام خاموش است؛ پیامی که نشان می‌دهد ظرفیت روانی دانش‌آموز به نقطه اشباع رسیده و دیگر توان تحمل فشارهای مضاعف را ندارد. این مسئله باید از منظر جامعه‌شناسی و روان‌شناسی آموزش مورد تحلیل قرار گیرد، نه اینکه صرفاً به ضعف علمی دانش‌آموز نسبت داده شود.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام آموزشی آن است که گاهی شرایط واقعی زندگی دانش‌آموزان را نادیده می‌گیرد. طراحان سؤالات معمولاً در چارچوب استانداردهای علمی حرکت می‌کنند که این موضوع ارزشمند است، اما نباید فراموش کرد استانداردهای آموزشی زمانی معنا پیدا می‌کند که شرایط زیستی و روانی مخاطب نیز مورد توجه قرار گیرد.

این پژوهشگر مسائل اجتماعی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه طراحی آزمون‌ها اظهار داشت: مهربانی در طراحی سؤال به معنای پایین آوردن سطح علمی امتحان نیست؛ بلکه یعنی طراح سؤال بداند مخاطب او یک نوجوان است که ممکن است ماه‌ها با اضطراب، ناامنی، نگرانی برای خانواده و آینده و فشارهای روانی زندگی کرده باشد. چنین نگاهی نه تنها استانداردهای آموزشی را تضعیف نمی‌کند، بلکه نشان‌دهنده بلوغ نظام تعلیم و تربیت است.

نجاتی‌مجد خاطرنشان کرد: آموزش، پیش از آنکه یک فرآیند فنی باشد، یک رابطه انسانی است. اگر این رابطه بر پایه درک، همدلی و شناخت شرایط دانش‌آموز شکل نگیرد، نتیجه آن کاهش انگیزه، افت اعتمادبه‌نفس و فاصله گرفتن دانش‌آموز از نظام آموزشی خواهد بود.

وی با اشاره به مفهوم «عدالت تربیتی» گفت: عدالت آموزشی صرفاً به معنای برگزاری یکسان امتحان برای همه نیست، بلکه به معنای درک تفاوت شرایط زندگی دانش‌آموزان است. دانش‌آموزی که ماه‌ها در فضای اضطراب و ناامنی زندگی کرده، طبیعتاً شرایط متفاوتی با دانش‌آموزی دارد که چنین فشارهایی را تجربه نکرده است و این تفاوت باید در سیاست‌گذاری‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای خبر/۲۲۴۲۲۴