چگونه فرهنگ عاشورایی موازنه قدرت را تغییر داد؟

پویا شبان‌زاده، کارشناس روابط بین‌الملل، در گفت‌وگو با «شیرازه»، تحولات منطقه‌ای اخیر را نه یک درگیری صرفاً نظامی، بلکه رویارویی راهبردی میان «نظام‌های معنایی» دانست. 

وی با نقد نظریه «پایان تاریخ» فوکویاما، تصریح کرد: در حالی که غرب گمان می‌کرد لیبرال‌دموکراسی الگوی بی‌رقیب حکمرانی است، انقلاب اسلامی ایران با احیای «اسلام سیاسی»، تمدن غرب را با چالشی بنیادین مواجه کرد.

به گفته شبان‌زاده، جمهوری اسلامی با بهره‌گیری از فرهنگ شهادت و مکتب عاشورایی امام حسین (ع)، توانست ظرفیت‌های تمدنی ایران را فعلیت بخشیده و از یک ملت بدون مقاومت در دوران پهلوی، به ملتی خودباور و پیشرو در عرصه بازدارندگی دفاعی تبدیل شود.

وی تأکید کرد: هراس اصلی جریان سلطه از ایران، صرفاً توان موشکی یا پهپادی نیست، بلکه ترس از نفوذ «گفتمان مقاومت» در میان ملت‌های منطقه و فروپاشی روایت‌های غرب‌محور است.

این کارشناس مسائل سیاسی، تحولات پس از هفتم اکتبر را نقطه عطفی دانست که ادعاهای حقوق بشری و دموکراسی غربی را با بحران مشروعیت روبه‌رو کرد. در این فضا، گفتمان اسلام سیاسی، استقلال‌خواهی و عزت‌طلبی در افکار عمومی جهان بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.

شبان‌زاده معتقد است: حضور گسترده ملت‌های منطقه در حمایت از آرمان‌های مقاومت، گواهی بر این مدعاست که قدرت واقعی در این جبهه، ناشی از «نظام معنایی مبتنی بر ایمان و خودباوری» است که معادلات قدرت جهانی را تغییر داده است.

در پایان، کارشناس مسائل سیاسی بر این نکته تأکید کرد: دستاورد اصلی انقلاب اسلامی، تغییر در پارادایم قدرت است؛ به گونه‌ای که ملت‌ها دریافته‌اند می‌توان با تکیه بر ایمان و وحدت ملی، در برابر سلطه ایستاد.

شبان‌زاده «بزرگ‌ترین انتقام» برای شهدا را استمرار همین مسیر و حرکت در خط‌مشی استکبارستیزی، عزت‌مداری و تقویت توان داخلی دانست. از نظر وی، پاسداشت آرمان‌های انقلاب تنها در سایه حفظ وحدت و پایبندی به گفتمان مقاومت میسر است؛ مسیری که اکنون به الگویی برای بیداری سایر ملت‌ها تبدیل شده و موازنه قدرت بین‌المللی را به نفع جبهه حق و عدالت تغییر داده است.

عبور از «جنگ روایت‌ها»؛ اربعین، جلوه‌گاه کرامت انسانی و همبستگی فراملی

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد استوار میمندی، معاون دفتر امور اجتماعی و سیاسی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، در گفت‌وگو با «شیرازه»، راهپیمایی اربعین را از منظری راهبردی و در چارچوب علوم سیاسی و روابط بین‌الملل تحلیل کرد. 

وی تأکید کرد: اربعین فراتر از یک آیین مذهبی، بستری برای تجلی «دیپلماسی ملت‌ها» و «قدرت نرم» است که ظرفیت‌های تمدنی جوامع اسلامی را به نمایش می‌گذارد.

معاون دفتر امور اجتماعی و سیاسی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه با تبیین مفهوم «دیپلماسی ملت‌ها» اظهار داشت: برخلاف دیپلماسی رسمی که در سطح دولت‌ها جریان دارد، دیپلماسی ملت‌ها بر تعامل مستقیم و بی‌واسطه میان شهروندان کشورها استوار است. در اربعین، زائران با فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف در فضایی مشترک گردهم می‌آیند و این تعاملات غیررسمی، زمینه‌ساز درک متقابل و شکل‌گیری شبکه‌های ارتباطی فراملی می‌شود که در بلندمدت به انسجام جوامع اسلامی کمک می‌کند.

استوار میمندی با اشاره به مؤلفه «قدرت نرم» در نظریات بین‌المللی، تصریح کرد: برخلاف قدرت سخت که بر ابزارهای نظامی و اقتصادی متکی است، قدرت نرم بر توان اثرگذاری از طریق فرهنگ و ارزش‌ها استوار است. وی اربعین را نمادی از قدرت نرم جهان اسلام دانست که با نمایش تصاویر همکاری، ایثار و همبستگی اجتماعی، تصویری مطلوب و مبتنی بر کرامت انسانی از جوامع اسلامی به افکار عمومی جهان ارائه می‌دهد.

وی همچنین با تأکید بر اهمیت «سرمایه اجتماعی» در اربعین، فعالیت موکب‌داران و مشارکت گسترده داوطلبان را مصداق بارز این مفهوم خواند و توضیح داد: اعتماد، همکاری و مشارکت داوطلبانه در مقیاس میلیونی، مؤلفه‌های بنیادین سرمایه اجتماعی هستند که موجب افزایش تاب‌آوری جوامع و تقویت انسجام داخلی می‌شوند. این مشارکت مردمی در تحلیل‌های جامعه‌شناختی، نشان‌دهنده قدرت یک نظام در بسیج سرمایه‌های انسانی برای اهداف والا است.

در بخش دیگری از این تحلیل، این کارشناس علوم سیاسی به «جنگ روایت‌ها» در عصر ارتباطات اشاره کرد و گفت: هر رویداد بزرگی در عرصه بین‌الملل، علاوه بر واقعیت میدانی، در میدان روایت‌های رسانه‌ای نیز رقابت می‌شود. بنابراین، ارائه گزارش‌های مستند و متوازن برای بازنمایی دقیق این رویداد عظیم به جهانیان، وظیفه‌ای رسانه‌ای و حیاتی است تا پیش‌فرض‌های نادرست علیه اسلام و مسلمانان به چالش کشیده شود.

استوار میمندی در نهایت تأکید کرد: سیاست خارجی دیگر صرفاً در انحصار دولت‌ها نیست و نقش بازیگران غیردولتی و ارتباطات مردمی در شکل‌دهی به تصویر کشورها رو به افزایش است. از این‌رو، اربعین نه تنها موضوع مطالعات دینی، بلکه عرصه‌ای کلیدی برای پژوهش‌های علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات ارتباطات است.

وی تصریح کرد: این رویداد عظیم با ابعاد فرهنگی و اجتماعی خود، فراتر از مرزهای جغرافیایی، نمونه‌ای بی‌بدیل از دیپلماسی عمومی و تعاملات فراملی است که همچنان ظرفیت‌های بسیاری برای بررسی‌های علمی و گفت‌وگوهای تخصصی برای پژوهشگران فراهم می‌آورد.

همایش میلیونی زائران، الگوی دیپلماسی میدانی و عدالت‌خواهی

محمود صادقی، کارشناس علوم سیاسی در تشریح ابعاد راهبردی حرکت عظیم اربعین حسینی، با تمایز قائل شدن میان قدرت سخت و قدرت نرم اظهار کرد: «اگر قدرت سخت بر محور تجهیزات نظامی و ابزارهای دفاعی استوار است، قدرت نرم از طریق نفوذ ارزش‌ها، فرهنگ، اخلاق و محبت در دل‌ها اثر می‌گذارد و پیاده‌روی اربعین، باشکوه‌ترین تبلور این نوع قدرت است.

حضور میلیونی؛ رکنی برای نمایش همبستگی جهانی

این کارشناس علوم سیاسی با بیان اینکه حضور میلیونی مردم، نخستین رکن قدرت نرم اربعین است، افزود: میلیون‌ها انسان از کشورهای مختلف با زبان‌ها، فرهنگ‌ها و قومیت‌های گوناگون، بدون هیچ‌گونه اجبار و تنها با انگیزه عشق و ایمان، در مسیری واحد گرد هم می‌آیند تا تصویری کم‌نظیر از همبستگی انسانی را به نمایش بگذارند.

وی خاطرنشان کرد: در این مسیر، تفاوت‌های طبقاتی رنگ می‌بازد و انسان‌ها فارغ از جایگاه اجتماعی، در کنار یکدیگر پیام عدالت‌خواهی و آزادگی امام حسین (ع) را فریاد می‌زنند؛ موضوعی که بزرگ‌ترین پاسخ به جریان‌های تفرقه‌افکن در جهان امروز است.

اربعین؛ الگوی دیپلماسی میدانی در برابر دیپلماسی رسمی

صادقی، دومین رکن این حرکت عظیم را «دیپلماسی فرهنگی و مردمی» دانست و گفت: برخلاف دیپلماسی رسمی که در نشست‌های سیاسی پیگیری می‌شود، اربعین نمونه بارز دیپلماسی میدانی است؛ جایی که مردم با ایثار، مهمان‌نوازی و خدمت‌رسانی، پیوندی عمیق میان ملت‌ها ایجاد می‌کنند.

وی تصریح کرد: تعامل صمیمانه مردم کشورهای مختلف در این رویداد، زبان مشترک انسانیت را شکل داده است؛ زبانی که در آن اخلاق، محبت و خدمت، جایگزین رقابت‌های سیاسی و مرزهای جغرافیایی شده است.

تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی و تثبیت کرامت انسانی

این کارشناس علوم سیاسی سومین رکن قدرت نرم اربعین را تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی عنوان کرد و افزود: «امروز رسانه‌ها و تحلیلگران بین‌المللی با شگفتی این حرکت عظیم را دنبال می‌کنند و این پرسش را مطرح می‌کنند که چگونه میلیون‌ها نفر بدون سازماندهی نظامی و با چنان نظم و آرامشی، چنین اجتماع بزرگی را شکل می‌دهند.»

صادقی در پایان تأکید کرد: اربعین تصویری واقعی از اسلامِ مبتنی بر صلح، عدالت، ایثار و کرامت انسانی ارائه می‌دهد و بسیاری از پیش‌فرض‌های نادرست درباره اسلام را در ذهن افکار عمومی جهان اصلاح می‌کند. در واقع، پیاده‌روی اربعین تنها یک سفر زیارتی نیست، بلکه بیانیه‌ای جهانی در دفاع از عدالت، مقابله با ظلم و ترویج فرهنگ ایثار است که جایگاه فرهنگی جهان اسلام را در عرصه بین‌المللی بیش از پیش تثبیت می‌کند.

در نهایت، آنچه از جمع‌بندی دیدگاه‌های این کارشناسان برمی‌آید، این است که اربعین به یک ضرورت راهبردی در حوزه مطالعات بین‌الملل بدل شده است. این رویداد، نه تنها نمادی از سرمایه اجتماعی و اتحاد فراملی است، بلکه بیانیه‌ای جهانی در دفاع از عدالت و مقابله با ظلم محسوب می‌شود؛ مسیری که با ریل‌گذاری رهبران مقاومت، اکنون به جایگاه فرهنگی و معنوی جهان اسلام در عرصه‌های بین‌المللی عمق و استمراری راهبردی بخشیده است.

انتهای خبر/224224