امین نیاکان در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «شیرازه»،  با اشاره به رواج خوددرمانی در جامعه اظهار کرد: بسیاری از افراد هنگام بروز علائمی مانند تب، سردرد، گلودرد، سرفه، دردهای عضلانی یا سایر ناراحتی‌های جسمی، به جای بررسی علت بیماری، به سراغ داروهایی می‌روند که پیش‌تر مصرف کرده‌اند یا اطرافیان استفاده از آنها را توصیه کرده‌اند؛ در حالی که علائم مشابه می‌تواند ناشی از بیماری‌های کاملاً متفاوت باشد.

وی افزود: نمی‌توان صرفاً بر اساس یک یا چند علامت، علت بیماری را تشخیص داد و برای آن دارو تجویز کرد؛ زیرا انتخاب درمان مناسب، به تشخیص دقیق، وضعیت عمومی بیمار، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی او بستگی دارد.

خوددرمانی فقط مصرف داروی اشتباه نیست

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز ادامه داد: خوددرمانی تنها به معنای مصرف یک داروی نامناسب نیست، بلکه می‌تواند شامل مصرف دارویی که برای فرد دیگری تجویز شده، استفاده مجدد از داروهای باقی‌مانده در منزل، تغییر خودسرانه مقدار مصرف، طولانی کردن مدت درمان یا ترکیب چند دارو با یکدیگر نیز باشد.

دکتر نیاکان گفت: هر یک از این رفتارها می‌تواند احتمال بروز عوارض دارویی، تداخلات دارویی، تشدید بیماری یا ایجاد مشکلات جدید برای بیمار را افزایش دهد.

وی تأکید کرد: گاهی فرد تصور می‌کند با مصرف یک دارو، بیماری خود را درمان کرده است، در حالی که دارو صرفاً برخی علائم را برای مدت کوتاهی کاهش داده و علت اصلی بیماری همچنان وجود دارد.

دارویی که قبلاً مؤثر بوده، الزاماً امروز مناسب نیست

این عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به یکی از رفتارهای شایع در خوددرمانی بیان کرد: برخی افراد با مشاهده علائم مشابه با بیماری قبلی، همان دارویی را که در گذشته مصرف کرده‌اند دوباره مورد استفاده قرار می‌دهند؛ اما شرایط جسمی فرد و علت بیماری ممکن است در هر بار بروز علائم متفاوت باشد.

دکتر امین نیاکان افزود: سن، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای، وضعیت جسمی، داروهای همزمان و حتی علت ایجاد علائم می‌تواند در انتخاب دارو تأثیرگذار باشد؛ بنابراین تجربه قبلی فرد یا اطرافیان نمی‌تواند جایگزین تشخیص پزشکی شود.

پنهان شدن علائم بیماری؛ یکی از خطرات خوددرمانی

وی با بیان اینکه برخی داروها می‌توانند علائم بیماری را موقتاً کاهش دهند، گفت: یکی از نگرانی‌های مهم در خوددرمانی این است که کاهش علائم ممکن است فرد را نسبت به مراجعه به پزشک بی‌نیاز تصور کند، در حالی که بیماری زمینه‌ای همچنان ادامه دارد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه ادامه داد: در چنین شرایطی ممکن است تشخیص بیماری به تأخیر بیفتد و در برخی موارد، همین تأخیر روند درمان را دشوارتر کند. به همین دلیل، هدف از درمان نباید صرفاً خاموش کردن علائم باشد، بلکه باید علت بیماری نیز به‌درستی شناسایی شود.

داروهای بدون نسخه هم نیازمند مصرف آگاهانه هستند

دکتر امین نیاکان خاطرنشان کرد: بدون نسخه بودن یک دارو به این معنا نیست که مصرف آن در هر شرایطی و برای همه افراد بی‌خطر است.

وی افزود: حتی داروهایی که بدون نسخه در دسترس قرار دارند، در صورت مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده، استفاده طولانی‌مدت یا مصرف در شرایط خاص می‌توانند عوارض ایجاد کنند یا با سایر داروهای فرد تداخل داشته باشند.

 این عضو هیأت علمی دانشگاه گفت: افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که چند دارو را به‌صورت همزمان مصرف می‌کنند، باید پیش از مصرف داروهای جدید، درباره مناسب بودن آن با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

آنتی‌بیوتیک‌ها را خودسرانه مصرف نکنید

دکتر نیکان با اشاره به مصرف خودسرانه برخی آنتی‌بیوتیک‌ها اظهار کرد: یکی از نمونه‌های شناخته‌شده خوددرمانی، مصرف آنتی‌بیوتیک برای علائم مختلف، بدون تشخیص پزشک است؛ در حالی که بسیاری از عفونت‌ها منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت‌های ویروسی کاربرد ندارند.

وی افزود: مصرف نادرست و غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها علاوه بر احتمال ایجاد عوارض برای فرد، می‌تواند در افزایش مقاومت میکروبی نیز نقش داشته باشد؛ بنابراین مصرف این داروها باید بر اساس تشخیص و تجویز پزشک انجام شود.

چند دارو با هم؛ خطر تداخلات دارویی را جدی بگیرید

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز یکی دیگر از نگرانی‌های مربوط به خوددرمانی را مصرف همزمان چند دارو عنوان کرد و گفت: گاهی افراد برای درمان چند علامت، چند فرآورده دارویی را به‌صورت همزمان مصرف می‌کنند، بدون اینکه از ترکیبات آنها اطلاع کافی داشته باشند.

دکتر نیکان افزود: ممکن است برخی فرآورده‌ها حاوی مواد مؤثره مشابه باشند یا مصرف همزمان آنها احتمال بروز عوارض را افزایش دهد. به همین دلیل، پیش از ترکیب داروها باید از مناسب بودن آنها اطمینان حاصل کرد.

توصیه اطرافیان جای تشخیص پزشک را نمی‌گیرد

وی با تأکید بر اینکه تجربه دیگران نباید مبنای درمان قرار گیرد، گفت: اینکه یک دارو برای یکی از اعضای خانواده یا دوستان مؤثر بوده است، به این معنا نیست که همان دارو برای فرد دیگری نیز مناسب خواهد بود.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیرا ادامه داد: هر فرد شرایط جسمی و پزشکی متفاوتی دارد و حتی یک بیماری مشابه ممکن است در دو فرد به درمان‌های متفاوتی نیاز داشته باشد.

سلامت، عرصه آزمون و خطا نیست

دکتر نیاکان تأکید کرد: سلامت انسان عرصه آزمون و خطا نیست. گاهی افراد برای صرفه‌جویی در زمان یا هزینه، مراجعه به پزشک را به تعویق می‌اندازند و به خوددرمانی روی می‌آورند، اما ممکن است همین تصمیم در ادامه، موجب طولانی‌تر شدن روند درمان و افزایش هزینه‌های سلامت شود.

وی افزود: چند دقیقه مراجعه و دریافت نظر علمی می‌تواند از روزها یا حتی هفته‌ها درمان پیچیده‌تر و عوارض قابل پیشگیری جلوگیری کند.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: در صورت تداوم یا تشدید علائم، بروز علائم جدید، شدید بودن بیماری، وجود بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف همزمان چند دارو، نباید صرفاً به خوددرمانی ادامه داد و لازم است فرد برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کند.

دکتر نیاکان همچنین توصیه کرد: در مواردی که فرد درباره مقدار، نحوه یا مدت مصرف یک دارو اطمینان ندارد، بهتر است پیش از مصرف، از پزشک یا داروساز مشاوره دریافت کند.

وی در پایان تأکید کرد: مراجعه به‌موقع به پزشک و دریافت مشاوره تخصصی، نه‌تنها به تشخیص درست بیماری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند از مصرف غیرضروری دارو و بسیاری از عوارض ناشی از خوددرمانی پیشگیری کند.

خبرنگار: فاطمه شعبانی

انتهای خبر/224224