محمدرضا باقری، سفیر و معاون سابق وزارت امور خارجه و استاد دانشگاه، در سخنانی با اشاره به عملکرد خاندان پهلوی، آنان را «وابسته و برآمده از کودتا» توصیف کرد و گفت: رضاخان و محمدرضا پهلوی هر دو با حمایت قدرت‌های خارجی به قدرت رسیدند و از استقلال تصمیم‌گیری برخوردار نبودند.

 وی با بیان اینکه ساختار حاکمیت پهلوی وابستگی عمیقی به بیگانگان از جمله یهود و فرقه بهائیت داشت، افزود: این خاندان موظف بودند مسیر نفوذ برخی جریان‌ها از جمله صهیونیست‌ها و بهائیان را در کشور هموار کنند و به گفته او، بخش قابل توجهی از مشاوران، نخست‌وزیران و وزرای آن دوره دارای وابستگی‌های مشخص بودند.

 باقری با اشاره به حضور طولانی‌مدت برخی مسئولان در مناصب کلیدی پیش از انقلاب گفت: برای نمونه، امیرعباس هویدا بیش از سیزده سال نخست‌وزیر بود و در وزارت آموزش و پرورش نیز افرادی با همین وابستگی‌ها مسئولیت داشتند.

 این استاد دانشگاه تأکید کرد: تعیین وزرا و مسئولان ارشد کشور در دوره پهلوی، برخاسته از اراده مستقل شاه نبود و برای درک بهتر این موضوع، مطالعه خاطرات خود شاه، خاطرات اسدالله علم، خاطرات مادر فرح پهلوی و همچنین خاطرات ویلیام سولیوان، سفیر وقت آمریکا در تهران، روشنگر است.

 وی همچنین با اشاره به برخی آثار منتشرشده افزود: برای شناخت نقش جریان‌های اقتصادی و سیاسی فعال در دربار پهلوی، کتاب «فرزندان استر» که به زبان فارسی منتشر شده، از منابع قابل توجه است و به گفته نویسندگان آن، نحوه استفاده از دربار و شبکه‌های اقتصادی به‌صراحت تشریح شده است.

 باقری با یادآوری تجربه شخصی خود از دوران دانشجویی اظهار کرد: در سال ۱۳۵۱، در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، این پرسش مطرح بود که چرا ایران نفت می‌دهد؛ اما در مقابل به‌جای دریافت ارز، کالاهای مصرفی یا سلاح دریافت می‌کند و چرا کشور در نقش «ژاندارم منطقه» تعریف شده بود.

وی در بخش دیگری از سخنانش، به سابقه شعارهای ضدآمریکایی و ضد اسرائیلی در ایران اشاره کرد و گفت: برخلاف برخی ادعاها، این شعارها پس از انقلاب شکل نگرفت؛ در سال ۱۳۴۸، در جریان مسابقه فوتبال ایران و اسرائیل در ورزشگاه امجدیه، پس از گل ایران، شعار «مرگ بر اسرائیل» از سوی تماشاگران سر داده شد.

 سفیر و معاون سابق وزارت امور خارجه همچنین با اشاره به واقعه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ افزود: سه دانشجوی دانشکده فنی دانشگاه تهران به دلیل اعتراض به سفر نیکسون و دریافت دکترای افتخاری، کشته شدند و این واقعه به‌عنوان «روز دانشجو» در تاریخ ثبت شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد اعتراض به آمریکا سابقه‌ای پیش از انقلاب دارد.

 باقری در پایان، با اشاره به سیاست‌های اقتصادی و کشاورزی آن دوره، از تضعیف تولید داخلی، واردات گسترده محصولات خارجی و تغییر سبک زندگی روستاییان انتقاد کرد و تأکید داشت: ظلم‌ها و خسارت‌های واردشده در دوره پهلوی محدود به چند مورد نیست و آثار و کتاب‌های متعددی درباره آن نوشته شده است که هرکدام بخشی از واقعیت آن دوران را روشن می‌کند.

 مریم داوودی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال و نویسنده ۱۴ کتاب، با تشریح ابعاد فرهنگی، سیاسی و اجتماعی دوران پهلوی، این دوره را حاصل «سیاست‌های ضددینی، ناکارآمدی حکمرانی و وابستگی سیاسی» دانست و تأکید کرد: برخورد حکومت پهلوی با دین، مردم و روحانیت، یکی از مهم‌ترین عوامل نارضایتی عمومی و شکل‌گیری انقلاب اسلامی بود.

 وی با اشاره به نمونه‌هایی از تقابل حکومت پهلوی با باورهای دینی مردم گفت: در نوروز سال ۱۳۰۷، حضور همسر رضاشاه و تعدادی از زنان در حرم حضرت معصومه (س) بدون رعایت حجاب، موجب اعتراض شدید مردم شد و در پی این اعتراض‌ها، آیت‌الله محمدتقی بافقی بازداشت شد. این اتفاق نمادی از سیاست‌های ضددینی حکومت پهلوی اول بود.

 داوودی افزود: در دوره پهلوی اول و دوم، بسیاری از مراسم و آیین‌های مذهبی تضعیف یا متوقف شد و در ایام محرم، محدودیت‌هایی برای برگزاری عزاداری‌ها اعمال می‌شد. هم‌زمان، سیاست تغییر پوشش و کشف حجاب به‌عنوان بخشی از پروژه تغییر فرهنگی جامعه اجرا شد و برگزاری کنگره‌هایی مانند «اتحاد زنان شرق» و تصویب قوانین اجباری در این حوزه، پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای به‌دنبال داشت.

 این پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به آثار اقتصادی این سیاست‌ها اظهار کرد: نتایج منفی این رویکردها به حوزه اقتصاد نیز سرایت کرد، به‌گونه‌ای که رضاشاه در اواخر سلطنت خود ناچار به تعدیل برخی سیاست‌ها شد. مصادره املاک خوانین و انتقال آن‌ها به طبقه‌ای جدید از بازرگانان، ساختار مالکیت و اقتصاد کشور را دچار دگرگونی کرد؛ روندی که در دوره پهلوی دوم نیز ادامه یافت.

 داوودی در تبیین سیر تحولات سیاسی عصر پهلوی گفت: پس از اشغال ایران توسط متفقین و روی کار آمدن محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۲۰، دوره‌ای ۳۷ ساله آغاز شد که به دو مقطع تقسیم می‌شود؛ دوره نخست از سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ که در آن تمرکز قدرت سیاسی وجود نداشت و نقش نهاد سلطنت محدود بود، و دوره دوم از ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ که با کودتای ۲۸ مرداد و افزایش وابستگی سیاسی همراه شد.

 وی افزود: در دهه ۴۰، با فشار آمریکا برای انجام اصلاحات، چهره‌هایی مانند علی امینی تحت نظارت مستقیم آمریکا در رأس دولت قرار گرفتند. این دهه از منظر تاریخ مبارزات سیاسی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد، چراکه نهضت امام خمینی (ره) از همین دوره آغاز شد و موضوعاتی مانند کاپیتولاسیون، قانون لباس متحدالشکل، کشف حجاب، قیام مسجد گوهرشاد و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ در همین بستر شکل گرفت.

 این عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به مهم‌ترین رخدادهای دوران پهلوی گفت: انقراض قاجاریه، اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، ملی شدن صنعت نفت، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و فرار شاه در سال ۱۳۵۷ از مهم‌ترین نقاط عطف این دوره تاریخی هستند.

 داوودی تأکید کرد: برای بررسی ضعف‌ها و معضلات حکمرانی پهلوی، باید به اعترافات و روایت‌های رجال همان دوره مراجعه کرد. در این زمینه، «یادداشت‌های اسدالله علم» که در هفت جلد منتشر شده، از مهم‌ترین منابع محسوب می‌شود؛ چراکه علم به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین افراد به شاه، به «جعبه سیاه دربار» شهرت داشت.

 وی همچنین به «پروژه تاریخ شفاهی ایران» اشاره کرد و گفت: این پروژه به ابتکار حبیب لاجوردی در دانشگاه هاروارد اجرا شد و شامل مصاحبه با ۱۳۴ نفر از مقامات و نخبگان سیاسی دوران پهلوی است. بسیاری از این افراد، علت اصلی فروپاشی نظام سلطنت را شخصیت متزلزل شاه و حضور اطرافیان نالایق عنوان کرده‌اند.

 داوودی در پایان با اشاره به آخرین پیام محمدرضا پهلوی پیش از خروج از ایران در ۱۴ آبان ۱۳۵۷ گفت: شاه در این سخنرانی به اشتباهات گذشته، فشار اختناق، فساد و ظلم اعتراف کرد و وعده برگزاری انتخابات آزاد و اجرای کامل قانون اساسی را داد، اما مردم به این وعده‌ها اعتماد نکردند. در نهایت، با رهبری امام خمینی (ره) و تداوم نهضتی که از دهه ۴۰ آغاز شده بود، انقلاب اسلامی به پیروزی رسید و نظام جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت.

 حجت‌الاسلام نیکزاد، مسئول دفتر نمایندگی ولی فقیه سپاه بیضا، در اظهاراتی به بررسی برخی اقدامات و سیاست‌های خاندان پهلوی پرداخت و آن را مصداق خیانت، فساد و جنایت توصیف کرد.

 وی با اشاره به وجود کتاب‌های متعدد و اسناد تاریخی در این زمینه، به دو منبع مهم اشاره کرد: کتاب خاطرات حسین فردوست و یادداشت‌های اسدالله علم، که در آن‌ها به جزئیات فسادهای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی این خاندان پرداخته شده است.

 حجت‌الاسلام نیکزاد فساد فرهنگی خاندان پهلوی را یکی از موارد برجسته دانست و تأکید کرد که این خاندان در کشوری با پایبندی عمیق مردم به اصول دین و مذهب تشیع، با عفاف و حجاب مبارزه کردند.

 وی به حادثه مسجد گوهرشاد در سال ۱۳۱۴ اشاره کرد که در جریان آن، به نام مبارزه با حجاب، نیروهای رژیم پهلوی به مردم معترض حمله کردند؛ اقداماتی که منجر به کشته شدن، مجروح شدن و زخمی شدن چندین هزار نفر شد.

  نیکزاد افزود که این سیاست‌ها باعث خانه‌نشین شدن بسیاری از زنان، دور کردن آن‌ها از جامعه و جلوگیری از پیشرفت زنان و دختران ایرانی گردید. در مقابل، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با اجرای نهضت سوادآموزی، زنان و دختران ایرانی به دنبال علم رفتند، بی‌سوادی کاهش یافت و بسیاری از آن‌ها به دانشگاه‌ها راه یافتند، استاد، مدرس، معلم و دانشمندان برجسته‌ای در حوزه‌های پزشکی، تکنولوژی، نانو و پرتاب ماهواره شدند.

 این مسئول دفتر نمایندگی ولی فقیه، یکی دیگر از جنایات خاندان پهلوی را مبارزه با بزرگان، ریش‌سفیدان و خوانین مناطق به بهانه اصلاحات ارضی عنوان کرد. وی به طور خاص به جنگ گجستان (یا گگستان) در شهرستان رستم و نورآباد استان فارس در سال ۱۳۴۲ اشاره نمود؛ جایی که به دستور رژیم پهلوی، برخی خوانین کشته شدند و مناطق بمباران شد.

  وی یادآور شد که اخیراً در عمق یک متری زمین در روستای امیر ایوب شهرستان رستم، یک بمب ۴۰۰ کیلوگرمی به جا مانده از آن دوره کشف شده است. به گفته وی، ملا غلامحسین سیاه‌پور به عنوان رهبر قیام، با مظلومیت به شهادت رسید و افراد زیادی در این درگیری‌ها کشته شدند.

 حجت‌الاسلام نیکزاد افزود؛ که این جنایات در استان‌های دیگر مانند لرستان نیز رخ داد و بسیاری از افراد مظلوم از بین رفتند. حجت‌الاسلام نیکزاد وابستگی شدید خاندان پهلوی به غرب، به ویژه انگلستان و آمریکا را خیانت دیگری برشمرد و گفت که بخش‌هایی از خاک ایران به صورت رایگان یا مفت به دیگران واگذار شد؛ از جمله بحرین که پیش‌تر بخشی از خاک ایران بود و در دوران پهلوی از کشور جدا گردید. وی به جدایی بخش‌هایی از منافع ایران در اروندرود، شمال کشور، افغانستان، سیستان و بلوچستان و همچنین جدایی مناطقی مانند آذربایجان اشاره کرد و این اقدامات را خیانت بزرگ به کشور دانست.

 در پایان، وی تأکید کرد که خاندان پهلوی با خیانت، جنایت و فسادهای گسترده باعث عقب‌ماندگی ایران شدند و کشور را به مستعمره بیگانگان تبدیل کردند؛ جایی که منابع غارت می‌شد و مردم در فقر و بدبختی زندگی می‌کردند. اما با رهبری امام خمینی (ره)، مردم علیه این خاندان قیام کردند، آن‌ها را از کشور بیرون راندند و انقلاب را به پیروزی رساندند. نتیجه این تحول، پیشرفت چشمگیر ایران پس از انقلاب بود که امروز به یکی از ابرقدرت‌های منطقه تبدیل شده است.

انتهای خبر/ 224224